Getynga lub Berlin – o możliwościach odnalezienia zaginionego średniowiecznego księgozbioru rękopiśmiennego z Biblioteki Seminarium Duchownego w Płocku
DOI:
https://doi.org/10.33077/uw.25448730.zbkh.2026.972Słowa kluczowe:
Płock , Królewiec , Getynga , Berlin , Biblioteka Seminarium Duchownego w Płocku , rękopisy średniowieczne , Biblia Płocka , Depozyt 39/1-2Abstrakt
The announcement outlines the history of the collections of the Library of the Theological Seminary in Płock in the 20th century, with particular emphasis on their fate during the Second World War and in the period following its end. The aim of the communication is to indicate a possible route by which approximately 150 medieval manuscripts, looted by the Germans from Płock, were transferred from Königsberg to Göttingen and Berlin, as a premise for undertaking archival and library searches aimed at locating this missing collection.
Bibliografia
Wydania źródłowe
Dokumenty kujawskie i mazowieckie przeważnie z XIII w., wyd. B. Ulanowski, Kraków 1887.
Pontificale Plocense I, wyd., przekł., opr. i red. L. Misiarczyk, J. Wojtczak-Szyszkowski, H. Seweryniak, W. Liszewska, t. I–III, Pelplin 2020.
Triginta documenta ecclesie cathedralis Plocensis (1230–1317), wyd. W. Kętrzyński, Lwów 1888.
Zbiór ogólny przywilejów i spominków mazowieckich, wyd. J.K. Kochanowski, Warszawa 1919.
Opracowania
Bersohn M., Księgozbiór katedry płockiej, Warszawa 1899.
Biblioteka Wyższego Seminarium Duchownego w Płocku, red. W. Graczyk, Płock 2003.
Gołdys N., Genealogia płocka – nowe spojrzenie na źródło małopolskie z drugiej połowy XIII wieku, „Studia Historyczne” 2018, t. 61, z. 1, s. 5–44.
Grzybowski M.M., Mądrość zbudowała sobie dom. 75-lecie Biblioteki Wyższego Seminarium Duchownego w Płocku 1928–2003, Płock 2004.
Knapiński R., Biblia Płocka: wiedza o rękopisie w świetle dotychczasowych badań, „Studia Płockie” 1990, t. 18, s. 237–255.
Graczyk W., Marszalska J.M., Księgi rękopiśmienne i stare druki w zbiorach Wyższego Seminarium Duchownego w Płocku. Z dziejów kultury polskich bibliotek kościelnych w dawnych wiekach, Kraków 2010.
Graczyk W., Marszalska J.M., The Lost Collection of Incunabula of the Seminary Library in Płock, Warszawa 2023.
Nowowieyski A.J., Płock – monografia historyczna, Płock 1930.
Pielat K., Hec sunt generaciones ducum et regum Polonie. Genealogia płocka i jej przekaz w najstarszym kopiariuszu płockim, „Przegląd Historyczny” 2025, t. 116, z. 2, s. 7–32.
Spandowski M., Polskie zbiory inkunabułów zniszczone, rozproszone i przemieszczone w czasie i w wyniku II wojny światowej, „Rocznik Biblioteki Narodowej” 2013, r. 44.
Święcki C.K., Apogeum kultury średniowiecznego Płocka. Piśmiennictwo XII wieku, „Pamiętnik Literacki” 2000, z. 3, s. 7–33.
Ulanowski B., Synod prowincyonalny w Kamieniu, Kraków 1915.
Vetulani A., Statuty synodalne Henryka Kietlicza, Kraków 1938.
Vetulani A., Średniowieczne rękopisy płockiej biblioteki katedralnej, „Roczniki Biblioteczne” 1963, t. 7, z. 3–4, s. 313–443.
Żmudzki P., Dux fabulosus. O tradycji historiograficznej osnutej wokół postaci Leszka Czarnego od „Gesta Lestkonis” do dzieł Bartosza Paprockiego, Warszawa 2023.
Netografia
Archiwum w Królewcu. Rys historyczny, Archiwum Państwowe w Olsztynie, [online] https://olsztyn.ap.gov.pl/krolewiec/plrs.html [dostęp 22.12.2025].
Do Płocka z Niemiec wróciły zabytkowe średniowieczne karty, komunikat Dzieje.pl, 13 X 2015 r., aktualizacja: 18 VII 2016 r. [online] https://dzieje.pl/dziedzictwo-kulturowe/do-plocka-z-niemiec-wrocily-zabytkowe-sredniowieczne-karty [dostęp 22.12.2025].
Gołdys N., Odzyskana perła płockiego średniowiecza. O losach niezwykłej biblioteki [online] https://histmag.org/odzyskana-perla-plockiego-sredniowiecza-o-losach-niezwyklej-biblioteki-12129, red. A. Olbrychski [dostęp 22.12.2025].
Kozubal M., Tajemnica pudła z sygnaturą Dep. 39, „Rzeczpospolita”, 24 XII 2024 [online] www.rp.pl, dział: Archiwum [dostęp 22.12.2025].
Kuhnke M., Świadectwa triumfu i klęski. Historia dokumentów Zakonu Krzyżackiego, „Cenne, bezcenne/utracone” 2000, nr 20, z. 2, [online] https://cennebezcenne.pl/archiwum/nr-220-2000/ [dostęp 22.12.2025].
Niemcy zwróciły polskie dobra kultury, 5 XII 2025, [online] www.gov.pl, dział: Polska w Niemczech – Aktualności [dostęp 25.12.2025].
Rudawski B., Nie takie tajne archiwum, 16 VII 2010, [online] https://histmag.org/Nie-takie-tajne-archiwum-4438 [dostęp 22.12.2025].
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 - w pełni pozostają przy autorze.
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.
