„Wiadomości Społeczne”. Geneza oraz profil ideowo-programowy poznańskiego czasopisma dla opiekunów społecznych z okresu międzywojennego

Mikołaj Brenk

doi:10.33077/uw.25448730.zbkh.2026.988

Autor

Mikołaj Brenk Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu https://orcid.org/0000-0001-6576-7163

DOI:

https://doi.org/10.33077/uw.25448730.zbkh.2026.988

Słowa kluczowe:

„Wiadomości Społeczne” , opieka społeczna , praca socjalna , okres międzywojenny , Poznań , czasopiśmiennictwo międzywojenne

Abstrakt

The article examines the circumstances surrounding the establishment and the ideological profile of “Wiadomości Społeczne” (“Social News”), the official journal of the Department of Social Welfare of the Municipal Board in Poznań, first published in January 1939. This bimonthly periodical formed part of a broader process of the institutionalization and professionalization of social welfare in interwar Poland. Within this context emerged the concept of producing a dedicated professional journal, primarily instructional and informational in character. Its principal aim was to support a group of nearly four hundred social welfare workers in Poznań in their daily practice by providing practical guidance, examples of good practice, and knowledge concerning legal and administrative matters. An important function of the periodical was also to facilitate the exchange of experiences and to foster a shared professional identity grounded in specific values and an ethos of social service. The content published in “Wiadomości Społeczne” covered several main areas: legal issues related to social welfare, information on the activities of welfare institutions in Poznań, overviews of solutions applied in other parts of the country, popular-scientific articles addressing social problems, ideologically oriented texts, as well as current organizational communications. The contributors included both municipal officials and practitioners of social work, as well as specialists from various fields—among them social activists, educators, sociologists, and representatives of church-affiliated charitable organizations. Despite ambitious plans for development and the involvement of leading contributors, the journal had a short lifespan: it was published only from January to July 1939, with just four issues released, and its further activity was interrupted by the outbreak of the Second World War. Despite its brief existence, “Wiadomości Społeczne” constitutes an important example of a modern, local-government instrument supporting the professionalization of social welfare and the integration of communities engaged in assisting those in need.

Bibliografia

Źródła

Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta Miasta Poznania, sygn. 4167:

Korespondencja Biblioteki Sejmu i Senatu z redakcją „Wiadomości Społecznych”, Warszawa 15 IV 1939 r., k. 145.

Korespondencja naczelnika wydziału opieki społecznej T. Starzonka do naczelnika XIV wydziału [?] Szczurkiewicza w sprawie czasopisma dla opiekunów społecznych, Poznań, 20 X 1938 r., k. 99–101.

Korespondencja w sprawie współpracy z czasopismem „Wiadomości Społeczne” [1938–1939], k. 150–152, 162, 167.

Notatka służbowa ze spotkania T. Starzonka z wiceprezydentem Poznania Z. Zaleskim, Poznań 19 IX 1938 r., k. 103.

Odpis uchwały Magistratu z dnia 25 X 1938 r. w sprawie wydawania dwumiesięcznika dla opiekunów społecznych, k. 109.

Potwierdzenie zgłoszenia zamiaru wydawania czasopisma, Poznań 30 XII 1938 r., k. 122.

Sprawozdanie z konferencji komitetu redakcyjnego czasopisma dla opiekunów społecznych, Poznań 1 XII 1938 r., k. 119.

T. Starzonek, Notatka służbowa dot. dwumiesięcznika dla opiekunów społecznych miasta stołecznego Poznania, Poznań 19 IX 1938 r., k. 104–105.

Zgłoszenia zamiaru wydawania czasopisma „Wiadomości Społeczne”, Poznań 23 XII 1938, k. 123.

Zlecenie na druk czasopisma dla opiekunów społecznych, Poznań 13 I 1939 r., k. 125.

Bartecki S., Podręcznik dla referentów opieki społecznej województwa poznańskiego i pomorskiego, Poznań 1937.

Jasiński J., Świetlice dla młodzieży bezrobotnej, „Wiadomości Społeczne” 1939, nr 3.

Kozłowski E., Problemy polityki społecznej i opieki społecznej u Piusa XI, „Wiadomości Społeczne” 1939, nr 2.

Marzantowiczówna W., Akcja letnia dla dzieci i młodzieży, „Wiadomości Społeczne” 1939, nr 3.

Ofiarność opiekuna społecznego p. Wacława Komornickiego, „Wiadomości Społeczne” 1939, nr 1.

Posadzowa S., Opieka nad dziećmi w ochronkach, „Wiadomości Społeczne” 1939, nr 2.

Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 6 marca 1928 r. o opiekunach społecznych i o komisjach opieki społecznej, Dz. U. 1928 nr 29, poz. 267.

Starczewski J., Pierwszy rok działalności Opiekunów Społecznych w Stolicy, „Opiekun Społeczny” 1936, nr 1.

Starczewski J., Sprawozdanie z XIII Sesji Międzynarodowego Stowarzyszenia Opieki nad Dzieckiem, „Opiekun Społeczny” 1938, nr 8.

Starzonek T., Zadania Wiadomości Społecznych, „Wiadomości Społeczne” 1939, nr 1.

Szuman W., O matce nieślubnej. Ratować dziecko przed jego własną matką, czy wychowywać je przez jego matkę, „Wiadomości Społeczne” 1939, nr 2.

Talejko W., Poradnictwo zawodowe jako ważny czynnik opieki społecznej nad młodzieżą, „Wiadomości Społeczne” 1939, nr 3.

Ustawa z dnia 16 sierpnia 1923 r. o opiece społecznej, Dz. U. 1923 nr 92 poz. 726.

Zaleski Z., Słowo wstępne, „Wiadomości Społeczne” 1939, nr 1.

Opracowania

Brenk M., Działalność organizacyjna i dydaktyczna Wandy Szuman w Katolickiej Szkole Społecznej w Poznaniu (1927–1939), „Biuletyn Historii Wychowania” 2024, nr 1.

Brenk M., Ks. Edward Kozłowski (1888–1940) – działacz społeczny, dyrektor Katolickiej Szkoły Społecznej w Poznaniu, „Biografistyka Pedagogiczna” 2022, nr 1.

Brenk M., Minęło 90 lat od uchwalenia Ustawy o opiece społecznej w Polsce, „Praca Socjalna” 2014, nr 1.

Brenk M., Wyższe Katolickie Studium Społeczne. Zapomniana poznańska uczelnia, Poznań 2025.

Chaczko K., „Polska w soczewce”. Ewolucja i modernizacja systemu opieki/pomocy społecznej w perspektywie instytucjonalnej, „Rocznik Administracji Publicznej” 2016, t. 2.

Dulczewski Z., Okres „poznański” w życiu Floriana Znanieckiego, [w:] 60 lat socjologii poznańskiej, pod red. A. Kwileckiego, Poznań 1981.

Skreczko A., Problematyka wychowania w okresie międzywojennym na podstawie artykułów w „Ruchu Charytatywnym” w latach 1931–39, „Studia Teologiczne” 1996, nr 14.

Wilczyński L., Proboszcz górczyński ks. Józef Jasiński (1907–1985), „Kronika Miasta Poznania” 2002, nr 1.

Wiśniewska M., Stefania Marianna Marciszewska-Posadzowa (1874–1955), [w:] Słownik biograficzny polskiego katolicyzmu społecznego, t. 4, pod red. R. Łatki, Warszawa 2022.

Wyrobkowa-Pawłowska W., Studium Pracy Społeczno-Oświatowej Wolnej Wszechnicy Polskiej, [w:] Kształcenie pracowników socjalnych, pod red. E. Leś, J. Rosnera, Warszawa 1991.

Zalewski D., Opieka i pomoc społeczna. Dynamika instytucji, Warszawa 2005.