Szesnastowieczne edycje dzieł Andreasa Vesaliusa w katalogach bibliotek pałacowych w Słobitach i Dzikowie Iławeckim z początku XVIII i XIX w.
DOI:
https://doi.org/10.33077/uw.25448730.zbkh.2026.998Słowa kluczowe:
Andreas Vesalius , De humani corporis fabrica , Tabulae anatomicae sex , biblioteki arystokratyczne , historyczne katalogi biblioteczne , edycje XVI-wieczne , Słobity , Dzikowo IławeckieAbstrakt
This article examines records of 16th-century editions of Andreas Vesalius’s works in surviving catalogues of two Prussian aristocratic libraries: the Dohna family library at Słobity and the Schwerin family library at Dzikowo Iławeckie. Through a comparative analysis of bibliographical entries, it identifies works formerly held in collections dispersed or destroyed during or shortly after the Second World War. The printed catalogue of the Słobity library, compiled by Hildebert Schellhorn and published in 1858, records the second edition of De humani corporis fabrica (Basel, 1555). Two manuscript catalogues of the Dzikowo Iławeckie library, dating from the early eighteenth century, contain entries for a work described as Anatomia. The place of publication recorded in one of them suggests that it was Tabulae anatomicae sex (Venice, 1538). These findings demonstrate an interest in Vesalius’s works among Prussian aristocratic collectors and suggest that scientific content, artistic quality and the prestige of ownership contributed to their appeal. The article also highlights the value of historical library catalogues for reconstructing lost collections. The present whereabouts of the recorded copies remain unknown.
Bibliografia
Rękopisy:
[Katalog der Schlossbibliothek], Archiwum Państwowe w Olsztynie, sygn. 42/381/0/-/209.
[Inwentarz biblioteki zawiera prace teologiczne, filozoficzne, prawne, z zakresu medycyny, historii i geografii], Archiwum Państwowe w Olsztynie, sygn. 42/381/0/-/253.
Wydania źródłowe:
Bücher-Verzeichnis der Majorats-Bibliothek von Schlobitten, angefertigt von H. Schellhorn, Berlin 1858.
Opracowania:
Barycz H., Z epoki renesansu, reformacji i baroku. Prądy, idee, ludzie, książki, Warszawa 1971.
Bock-Berti G., Aspects artistiques de l’iconographie d’André Vésale, [w:] Actes [du] Symposium International André Vésale, Bruxelles 1993, s. 35–54.
Chevallier J., La destinée des bois de la Fabrique de 1543, [w:] La Fabrique de Vésale. La mémoire d’un livre, red. J. Vons, Paris 2016, s. 177–215.
Choulant J.L., Mortimer F., History and bibliography of anatomic illustration in its relation to anatomic science and the graphic arts, Chicago 1920.
Chwalewik E., Zbiory polskie: archiwa, bibljoteki, gabinety, galerje, muzea i inne zbiory pamiątek przeszłości w ojczyźnie i na obczyźnie w porządku alfabetycznym według miejscowości ułożone, t. 2: N–Ż, Warszawa–Kraków 1927.
Garwoliński T., Druki medyczne XV i XVI wieku w zbiorach Biblioteki Wyższego Seminarium Duchownego Metropolii Warmińskiej „Hosianum” w Olsztynie, „Forum Bibliotek Medycznych” 2017, t. 10, nr 1, s. 252–281.
Gilly C., Die Manuskripte in der Bibliothek des Johannes Oporinus. Verzeichnis der Manuskripte und Druckvorlagen aus dem Nachlass Oporins anhand des von Theodor Zwinger und Basilius Amerbach erstellten Inventariums, Basel 2001.
Jędrzejewski K.S., Andreas Vesalius i jego wielkie dzieło: De humani corporis fabrica, „Folia Medica Lodziensia” 2013, nr 40/2, s. 155–206.
Joffe S.N., A census of the edition of 1555 of Andreas Vesalius „De Humani Corporis Fabrica”, „International Archives of Medicine” 2009, vol. 2, no. 26 (wersja cyfrowa: https://doi.org/10.1186/1755-7682-2-26; dostęp 29.04.2026).
Keferstein H., Biblioteka Dohnów w Słobitach. Próba charakterystyki ze szczególnym uwzględnieniem poloników, „Roczniki Biblioteczne” 1985, r. 29, z. 1–2, s. 331–347.
Klestinec C., Vesalius i kultura druku: publiczna sekcja zwłok jako rytuał intymny, przeł. K. Przyłuska, „Konteksty” 2006, nr 1, s. 15–24.
Konopka S., Wesaliusz w Polsce. W związku z 400-letnią rocznicą jego zgonu, „Archiwum Historii Medycyny” 1965, t.28, z. 1/2–4, s. 87–96.
Krollman Ch., Das Schlobitter Archiv und die Bibliothek, [w:] Grommelt K., Mertens Ch. von, Das Dohnasche Schloss Schlobitten in Ostpreuβen, Stuttgart 1962, s. 361–370.
Margócsy D., Somos M., Joffe S.N., The Fabrica of Andreas Vesalius. A Worldwide Descriptive Census, Ownership, and Annotations of the 1543 and 1555 editions, Leiden, Boston 2018.
Nierzwicki K., Andreasa Vesaliusa traktat o budowie ciała ludzkiego – De humani corporis fabrica 1543 – wystawa w Bibliotece CM UMK, „Forum Bibliotek Medycznych” 2012, t. 5/2, s. 35–48.
Nierzwicki K., Chełmiński egzemplarz „De humani corporis fabrica” Andreasa Vesaliusa (Bazylea 1555) w zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu, [w:] W świecie bibliologii i informatologii. Księga dedykowana Profesor Bronisławie Woźniczce-Paruzel w 70. rocznicę urodzin, Toruń 2019, s. [59]–98.
Nierzwicki K., Egzemplarz drugiego wydania „De humani corporis fabrica” Andreasa Vesaliusa (Bazylea 1555) w zbiorach Książnicy Cieszyńskiej w Cieszynie. Część II. W księgozbiorze ks. Leopolda Jana Szersznika (XIX wiek), „Roczniki Biblioteczne” 2021, t. 65, s. 5–28.
Nierzwicki K., Królewiecki egzemplarz De humani corporis fabrica Andreasa Vesaliusa (Bazylea 1555) w zbiorach Biblioteki Wyższego Seminarium Duchownego Metropolii Warmińskiej „Hosianum” w Olsztynie, „Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi” 2021, t. 15, z. 1, s. 29–55.
Nierzwicki K., Warszawski egzemplarz „De humani corporis fabrica” Andreasa Vesaliusa (Bazylea 1555) ze zbiorów Biblioteki Narodowej: przyczynek do dziejów recepcji anatomii wesaliańskiej w Polsce, [w:] Dawnych ksiąg niesyty: tom studiów dedykowanych Profesorowi Januszowi Tondelowi na siedemdziesięciolecie urodzin, pod red. I. Imańskiej i A. Wagnera, Toruń 2016, s. 167–203.
Nierzwicki K., W poszukiwaniu anatomicznego traktatu De humani corporis Fabrica Andreasa Vesaliusa (Basel 1543, 1555) w Gdańsku, „Biblioteka” 2019, nr 23, s. 167–207.
O’Malley Ch.D., Andreas Vesalius of Brussels 1514–1564, Berkeley – Los Angeles 1964, s. 111–186.
Saunders J.B. de C.M., O’Malley Ch.D., The illustrations from the works of Andreas Vesalius of Brussels, New York 2006.
Sidorowicz-Mulak D., Wagner A., Dzieło Vesaliusa w oprawie Mistrza Dawida a problem początków księgozbioru króla Zygmunta Augusta, „Roczniki Biblioteczne. Czasopismo poświęcone kulturze książki i komunikacji piśmiennej” 2015, r. 59, s. 3–24.
Singer Ch.J., Rabin C.B., A prelude to modern science, being a discussion of the history, sources, and circumstances of the “Tabulae anatomicae sex” of Vesalius, Cambridge 1946.
Steinmann M., Johannes Oporinus. Ein Basler Buchdrucker um die Mitte des 16. Jahrhunderts, Basel 1967.
Szwejkowska H., Książka drukowana XV–XVIII wieku. Zarys historyczny, Wrocław 1987.
Wojtkowski J., Katalog druków XVI wieku Biblioteki Wyższego Seminarium Duchownego Metropolii Warmińskiej „Hosianum” w Olsztynie, Lublin 2012.
Netografia:
The Vesalius Census, [online] https://www.vesaliuscensus.com/ [dostęp 20.04.2026].
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 - w pełni pozostają przy autorze.
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.
